DUVAR RESİMLERİ (*)
18. ve 19. yy'da Batının kültür ve bilimi Osmanlıda birçok değişikliğe neden
oldu.Bunlardan biri minyatür resmin önemini yitirip yerine duvar remsminin
almasıdır.Batı resmi görülmüş ve taklitler başlamıştır.Matbaanın ülkemize
gelmesi ve seri kitap basımı,bir kitap resmi olan minyatürün tamamiyle kalkmasına
neden olmuştur. Önemini yitiren minyatürün yerinide Batı resminden izler taşıyan
duvar resmi olmuştur.Bu degişiklik saraylarda hayat bulmuştur. 18. ve 19. yy Osmanlıda
yapılan saraylar,kasırlar ve köşklerin içleri artık geleneksel sanat olan
nakkaşlık eserleriyle değil batıdan gelen Barok ve rokoko motiflerle süslenmeye
başlanmıştır.Batıda Barok ve rokoko süslemelerinin aralarına fresko ve yağlı boya
tekniğinde yapılmış duvar resimleri alıyordu.Bu resimler manzara,natürmont ve
figürlü konular içeriyordu.Batıdan gelen barok ve rokoko süsleme uslubu beraberinde
duvar resminide getirmiş oldu.Bizdeki duvar resimleri kuru sıva üzerine tutkal veya
suyla karıştırılmış toprak boyalarla yapılıyordu.Konu ise batıdaki duvar
resimlerinde olduğu kadar çok zengin değildi.Batıdaki figürlü konulara bizde
raslanmıyordu.19.yy sonuna kadar figürlü resimlere yer verilmeyecektir.Kısacası duvar
resmi batıdan'da gelse teknik ve içerik açısından yoruma uğramıştır.
Bu gün İstanbul,Rumeli ve Anadoluda birçok duvar resmi görmek mümkündür.Rumeli ve
Anadolu duvar resimleri şematik ve primitiftir.İstanbulda bulunan duvar resimleri
diğerlerine göre daha olgun eserlerdir.
Minyatürden duvar resmine geçiş ve duvar resminin ilerlemesei Ülkemizdeki Batının
etkisiyle bu yönde ilerlemesini gösterir.
RESİM:31![]()
İstanbul duvar resimi örneklerindendir.Yapılış tarihi 1780'ni gösterir.Topkapı
Sarayı Harem dairesinde Aynalı oda adı verilen mekendadır.Buraya I.Abdulhamit odasıda
denir.İki renkli şerit manzaralıdır.İlk duvar resmi örneklerindendir.Tavan
eteklerini dar şeritler halinde dolanan bir eserdir,İstanbulda 18.yy ikinci yarısında
birçok yapıda bu tür dar şerit süslemelerine rastlanır.Yıkık harabeler ve evler
resmedilmiştir.Kahverengi ve Soğuk tonlar vardır.Derinlik etkisi kendini gösterir.
RESİM:32![]()
İstanbul duvar resmi örneklerindendir.Deniz kıyısında Bahçeli Koşk adlı
resim,Topkapı Sarayı Harem dairesinde bulunur. Sarayda Valide Sultan adlı odada bulunan
III.Selim Dönemine ait eser rokoko ve barok tarzındaki süslemeler içindedir.Resimde
köşk bütün ayrıntılarıyla resmedilmiştir.Bahçe,Havuz ve duvarlarda ayrıntılı
bilimsel perspektif anlatım göze çarpar.resmin arka planında bogaz gün batımıyla
izlenmektedir.Ön mekanın ayrıntısı,arka mekanın yalınlığı derinlik etkisi açık
bir şekilde gösterir.Batı resim etkilerine rağmen genede primitiflik havası
tamamıyla yok olmamıştır.Buna en güzel örnek ağaçlardır.
RESİM:33![]()
Boğaziçi'nden görünüm adlı resim Topkapı Sarayı Harem dairesinde bulunur.Sarayda
Valide Sultan Merdiveninde bulunan resim III.Selim dönemine aittir.Tipik bir manzara
resmidir.Bu tür manzara resimleri belirli kalıpların dışına çıkmaz.Akarsular
çevresinde serpiştirilmiş ağaçlar ve yalılar.Bu akarsu üzerinde dolanan
kayıklar,çeşmeler, fıskiyeler ve bahçeler bu manzaraları
zenginleştirir.Resmimizdede bütün bu özellikleri görmek mümkündür.Ufuk çizgisinin
yukardan alındığı resim yukarda saydığımız bütün bu elemanlarla son derece
zengin bir görünüm önümüze sunar.Gene bilimsel bir perspektif ve bu perspektifin
meydana getirdiği derinlik etkisi görülmektedir.
RESİM:34![]()
Şerit Manzara isimli resim tipik bir şerit resmidir.Eser Topkapı Sarayı Harem
dairesi,III.Selim Meşk Odası bulunmaktadır.III.Selim dönemine aittir.Erken dönem
şerit resimlerine göre daha geniş bir şerit resmidir.Renkli bir kompozisyon
düzenlemesidir.Gene boğazdaki köşkler ve yapılar resmedilmiştir.Resimin arka
planına gidildikçe nesnelerin küçülüp basitleşmesi resme derinlik
kazandırmıştır.Resim tarz ve renk kullanımı olarak oldukça primitiftir.Bunu
bilhassa evlerde ve ağaçlarda görebiliriz.
RESİM:35![]()
"Şerefabad kıyı kasrı" isimli resim Topkapı Sarayı,Kadın Efendi
Dairesinde bulunmaktadır.III.Selim dönemine ait olan resim niş içerisine
yerleştirilmiş bir manzara resmidir.Resmin çerçeve görevini perdeler ve sütun
almış gibidir.Yani resim mimari bir yapı ile sınırlandırılmıştır.Resimde bir
kıyı kasırı resmedilmiştir.Arkada doğa gökyüzü ve bulutlarla uzanıp
gitmektedir.Kasrın önünde,yani boğazda kayıklar ve gemiler resmedilmiştir.Resimde
figürün olmaması dikkat çekicidir.Resmi sınırlandıran nişte olsun,kasır'da olsun
Batı tarzı bilimsel bir perspektif ve başarılı bir mimari görünmektedir.Ama resim
genede gerçekçi olmaktan uzaktır.
RESİM:36
19.yy ilk yarısına ait tipik bir duvar manzara resmidir.Eser Topkapı Sarayı
I.Abdulhamit Yatak Odası yanındaki karanlık oda'dabulunmaktadır. Resim barok ve rokoko
tarzı süslemelerle çevrelenmiştir.Boğaz çevresindeki saraylar ve köşkler
resmedilmiştir.Yapılarda mimari başarıyla uygulanmıştır. Yakın plan daha canlı ve
ayrıntılı arka plan flu ve basit yapılmıştır.Uzaktaki yapılar öndeki yapılara
göre daha küçük ölçektedir.Bu tipik bir derinlik verme özelliğidir.Resim uçuk
yeşil, mavi ve toprak renklerle boyanmıştır.Ağaçlardaki primitif yapının gerçeğe
dahada yaklaştığını bu resimde görebiliriz.
RESİM:37![]()
Boğaziçi'nden görünüm adlı resim 18.yy sonlarına aittir.İstanbul Çengelköy'de
bulunan eser Boğaz manzarasıdır.Son derece ayrıntılı ve özenli bir işçilik dikkat
çekmektedir.Yalılar,çeşmeler,kayıklar,gemiler,ağaçlar ve arka plandaki dağlar son
derece net bir şekilde resmedilmiştir.Resimde mimari yapı,ışık-gölge gibi Batı
resmi özelliklerinin kullanıldığı görülmektedir.Ama bunların daha primitif ve
kalıp olarak kaldığı görülmektedir.
RESİM:38![]()
1893 Tarihli eser,Kayserili Ahmet Efendi Sokağındaki konakta bir tavan
süslemesidir.Tipik bir manzara resmidir.Tavanda geometrik bir bölme içindedir.Resimde
daire ve dairenin üzerinden geçen atlı arba resmedilmiştir.Batı tarzı özelliklerin
dahada belirginleştiği görülmektedir.Manzara ağaçlar çabuk fırça darbeleriyle
yapılı vermiş gibidir.
RESİM:39
19.yy ikinci yarısına ait olan bu resimler Altunizade Konağının tavanını
süsler.Kuşlar ve gemiler resmedilmiştir.Geometrik tavan boşluklarına resmedilen
resimler barok ve rokoko tarzında duvar süslemeleriyle çevrelenmiştir.Işık-gölge ve
hacimlendirmenin son derece başarıyla kullanıldığı görülmektedir.
RESİM:40
II.Abdulhamit dönemine ait olan bu manzara Channuma Kasırında bulunmaktadır.Tipik bir
manzara resmidir.Daire biçimde olan resim şekli süslemelerle
sınırlandırıl-mıştır. Resimde sağı solu ağaçlar kaplamaktadır.Bu ağaçlar
oldukça gerçekçidir.Orta mekanda bir göl ve ondan sonra gelen arka mekandaki ağaç
topluluğu ise renk olarak uçuk resmedilmesi,resme başarılı bir derinlik
katmaktadır.Yeşilin hakim olduğu bir duvar resmidir.
RESİM:41![]()
II.Abdulhamit dönemine ait bir duvar resmidir.Beşiktaş'daki Başmabeyinci Konağı
duvar resmidir.Kızkulesi konulu bir duvar resmidir.Kare ve süslemeli bir çerçeveyle
sınırlandırılmıştır.Kızkulesi sağlam bir mimariyle çizilmiştir.Arka plandaki
İstanbul silüveti derinlik katmaktadır.Resimde sarı ve mavi renkler hakimdir.
RESİM:42![]()
19.yy ikinci yarısına ait olan "Göksu Çayırı" isimli duvar resmi
Kandilli'deki Edip Efendi Yalısında bulunmaktadır.Bu manzara resmi tarz ve teknik
olarak Batı resmine yakındır.Resimde dikkat çekici olan özellik belli belirsiz'de
olsa figürun kulanılmasıdır.Ağaçların altında beli belirsiz lekeler şeklinde
insan toplulukları görülmektedir.Arka mekanda boğaz önde çeşme,ağaç ve insanlar
derinlik özelliğine yardımcı unsurlardır.Çizgisel pirimitiflik'den sıyrılıp
lekeri tarza kayış gözlenmektedir.Buda Batının bariz bir etkisidir
RESİM:43![]()
II.Abdulhamit dönemine ait bir natürmont'dur Beşiktaş Başmabeyici Konağında
bulunmaktadır.Tabak içinde bıçak saplanmış bir karpuz dilimi resmin merkezi ana
elemanıdır.Arkada ve önde rasgele serpilmiş havası veren diğer meyveler
bulunmaktadır.Resimde düzlemi yani zemin etkisi tabağın sağ ve solundaki karartı
leke sağla-maktadır.Arka mavi ve soğuk lekelerden oluşan hava perspektifine
sahiptir.Çizgiselliğin aşılıp lekeci batı tarzının etkisi
görülmektedir.Gerçekçi bir hacim kullanılmıştır.
RESİM:44![]()
19.yy ın II. yarısına ait olan bir Kızkulesi resmidir. Gaziantep Güloğlu
Evindedir.Süslemelerle çevrilmiş elips bir yapıya sahiptir.Önde perspektif
kurallarına uygun bir şekilde çizilmiş Kızkulesi ve arkada evleriyle İstanbul
manzaralarından oluşur.Kıskulesinin perspektif kaygısıyla çizilmişken arka
manzaradaki yapılarda bu özelliği göremiyoruz.Resim genel olarak primitiftir.
RESİM:45![]()
1805 Tarihli resim Edremit Kabakçılar Konağı başodasında bulunmaktadır.Resmin
ortasında ırmak uzanır.Resmin sağındaki iki katlı konakla karşı kıyıdaki
bahçeli pavyon son derece özenle çizilmiştir.Bu her iki yapıdada perspektif kaygısı
kendini gösterir.Resim kıyıları,ağaçları ve tarlalarıyla genel olarak primitif
bişr hava taşır.
RESİM:46
II.Abdulhamit dönemine ait bir manzara resmidir.Beşiktaştan Başmabeyinci
Konağındadır.Boğaz kenarınada bir koşk resmedilmiştir.Resim tamamiyle Batı
tekniğiyle yapılmış bır resimdir.Resimdeki yapıda bile bu batı etkisini görmek
mümkündür.Yapı Batıdaki şatoları anımsatmaktadır.Renkler ve fırça
vuruşlarıyla tam bir batı etkisi vardır.Arka plandaki ağaçların renkelrinin
flulaşması derinlik için tipik özelliktir.
RESİM:47![]()
19.yy ait bir Koşk resmidir.Abutlar Yalısında bulunmaktadır.Deniz kıyısında bir
koşk konusu işlenmiştir.Tamamıyla soğuk renkler kullanılmıştır.Herşeyi ile tam
bir Batı etkisinde kalmış bir resimdir.Koşkün mimarisi ve perspektifi çok
başarılı bir şekilde oturtulmuştur.Yapıdaki ışık-gölge oyunları haci
açısından çok başarılı kullanılmıştır. Derinlik arka plandaki koyu dağ
silüveti ile sağlanmış.
RESİM:48![]()
19.yy ın II. yarısına ait bir resimdir.Emirganda Şerifler yalısı yemek odasının
duvarını süslemektedir.Barok ve rokoko tarzı duvar süsleriyle
sınırlandırılmıştır.Batı kartposterleri andırır bir çalışmadır.Çünkü
resimdeki yapı Batı tarzı bir evdir.Resimde Batının lekeci uslubu başarılı bir
şekilde kullanılmıştır.
RESİM:49![]()
19. yy ikinci yarısına ait bir resimdir.Kandilli Edip Efendi Yalısında
bulunmaktadır.Av sahnesini göstermektedir.Bu resimde Batı kartposterlerini
andırmaktadır Batının etkisi çok bagriz bir şekilde gösterir kendisini.Bunu öndeki
figürün kıyafetinde ve uzaklardaki şatodan çok kolay bir şekilde
anlayabiliriz.Uzaktaki derenin ve dağların silik olarak boyanması ön plandaki
elemanların daha canlı boyanmasıyla derinlik etkisi elde etmiştir.Tamamıyla batı
tarzı hakimdir.
RESİM:50![]()
Yalı manzaralı resim Çanakkalede Hadımoğlu Konağı başodasında
bulunmaktadır.Barok ve rokoko tarzındaki süslemelerle çevrelenmiştir.Yalıların
çatıları kırmızı,duvarları beyaz,pencereleri dikdörtgendir.Gökyüzündeki
kıvrımlı bulutlar ve kuşlar İstanbuldaki duvar resimlerini
anımsatmaktadır.Çizgisel ve primitifidir.Perspektif kaygısı görülür.Önde denizde
kayıklar ve kıyıdada yalılar resmedilmiştir.
RESİM:51![]()
1800-81 tarihli resim Yozgat'ta Başçavuşoğlu camisindebulunmaktadır.Dar bir yapısı
vardır.Yanyana ve arkarakaya sıralanmış ağaçlar derinlik etkisi yapar.Bu
ağaçların arasına kırmızı damlı evlerv ve sararmış yapraklar ve pembeleşmiş
gökyüzü.Aslında bu özellikler dönemin tipik kalıplaşmış özelliklerini
tanışmaktadır.
RESİM:52
1808 tarihli Kyseri dolaylarındaki Büyük Bürüngüz köyü evinde bulunan Madalyon
mazaradır.Rokoko ve barok duvar süsleriyle sınırlandırılmış daire şeklinde
resimdir.Manzara içinde gene kırmızı damlı bir pavyon resmedilmiştir. Deniz ve gemi
arka planda ağaçlar.
RESİM:53![]()
1818 tarihli bir İstanbul manzarasıdır. Manisa Bayramtaştepe evi baş odasında
bulunmaktadır.Boğazda başı boş kayıklar gene alışılmış tipik
motiflerdir.Karşı kıyıda boydan boya yalılar resmedilmiştir.Yalılar perspektif
kaygısı ile son derece özenle resmedilmiştir.Buna rağmen primitif bir hava vardır.
RESİM:54![]()
1892 tarihli bir manzara resmidir.Şerit yapısında olan resim Kayseridedir.Şematik ve
primitif bir resimdir.Dağlar,kıyı,deniz ve denizde yüzen gemi ve ağaçlar.Bunlar
alışa gelmiş motiflerdir.Son derece net ve tüpten sıkma renkler kullanılmıştır
RESİM55![]()
19. yy başlarına ait olan resim Datça-Reşadiye'de ki Mehmet Ali Ağa Konağı baş
odasında bulunmaktadır. Konu İstanbul manzarasıdır.Resim bilindik kalıplaşmış
motiflerden oluşmaktadır. Yalılar ve Kız kulesi gibi İstanbulu hatırlatan elemanlar
görünmektedir. Boğazda kayıklar ve gemiler sahipsiz serpiştirilmiştir. Sahipsizdir
çünkü resimde fiğür yoktur.Resimdeki yapılar gerçeğe uymaz ve çizimleri oldukça
primitif tir. Çatılar kırmızı kulanılmış ve aralara bilindik selviler
serpiştirilmiştir.
RESİM:56![]()
19.yy ortalarında ypılmış bir resimdir.Muğla Kurşunlu camiindedir.Konu deniz
manzarasıdır.Resim caminin kubbe içikartuşlarındandır.Canlı renklerin kullanımı
dikkat çekicidir.Ön planda canlı renklerle yeşil ve sonra gelen gene canlı mavi ile
deniz.Gri ve kirli bir mavi ile gökyüzü.Denize,rüzgarda salınan bir ifade ile özenle
çizilmiş yelkenliler var.Resmin ön sol tarafında yeşilikler içinde küçük bir ev
ve sağ taraftada çadır görülmektedir.Resim bitki motifleriyle çevrelenmiştir.
RESİM:57![]()
19. yy ilk yarısında yapılmış bir resimdir.Antalyadaki Tekelioğlu evi baş
odasındadır.Dar ince uzun şekilde tipik bir şerit resmidir.Kıyılara dizilmiş
evlerde pespertif kaygısı görülsede bu çok acimicedir. Yelkenliler denizde
dalğalanarak gitmektedir.Kıyılar resmin ortasında alçalarak birleşir. Bu aradaki
mekanın (denizin) rahatça görünmesini ve derinlik etkisini çoğaltıe.Gökyüzündeki
değişik renkler,ağaçlardaki farklı tonlardaki yeşiller görüntü anlamında resime
zenginlik katar.
RESİM:58![]()
19.yy ortalarından kalma bir resimdir Antakya Kuseyri evindedir.Resmin konusu bahçeli
konaklardır.Resimde Erken Rönesans dönemini anımsadacak ölçüde ustaca pespektif
kullanılmıştır. Bu sağlam perspektifi bilhassa yapılarda çok açık bir şekilde
görmekteyiz.Resmin arka mekanını ağaçlar oluşturmaktadır.Resim perdi ile
sınırlamdırılmıştır.Tyatro sahnesini anımsatan bir hava sezilir.Arkadan güneş
kızıllığı görülür.
RESİM:59![]()
19.yy sonunda yapılmış olan resim Safranboluda Mustafa Kavsa evindedir.Uçuk maviler
içinde şematik olaak resmedilmiştir bir gemi motifidir.Sancak kısmında ilginç bir
hayvan motifi görülmektedir.Motif kahverengi ile boyanmıştır.Gemideki tek canlı renk
bayrak kırmızısıdır.
RESİM:60![]()
1872 tarhli olan resim Yozgat Nizamoğlu evindedir.Atların dört nala çektiği bir at
arabası görülmektedir.Öndede iki atlı gitmektedir.Resimde insan fiğürünün
kullanılması önemli bir özelliktir.Bu önemli bir adımdır.Bu resimler
azınlıkların evini süslemektedir.Bu fiğürler acimice yapılmış olup pek
başarılı örnekler değildir.Yeşil rengin ve tonlarının hakim olduğu bir
resimdir.Arka mekanda ağaçlar ve tepeler görünür.
RESİM:61![]()
19.yy yıllarına ait bir duvar resmidir.Çanakkale yöresindeki Adatepe'deki Hacı Mehmet
Ağa konağındadır.İnce uzun bir yapısı vardır.Bahçeli bir köşk,bahçesinde
ağaçlar ve denizde gemiler görülmektedir.Resim kendine has,basit ve şematik bir
uslupta yapılmıştır.Acemicede olsa uygulanan persfektif resimde mekan etkisi
yaratabilmiştir.Hızlı çizilmiş bir yüzeysel resimdir.Ağaçların üzerindeki
kuşların gerçek dışı boyutları dikkat çekici özelliktir.
RESİM:62![]()
19.yy sonlarına ait olan resim Kayserideki Danyan Aşık evindedir.Resimde at üzerinde
elinde hançer olan bir insan figürü görülmektedir.Ön mekanda otlar ve hayvan resmi
vardır.Oldukça şematikiki boyutlu bir tonda yapılmıştır.Her nekadar koyu-açık
çizgiler olsada (bilhassa atta) genede plastik bir duygu uyandırmaz.Resimde derinlik ve
arka mekan yoktur.Resim sadece resim yüzeyine paralel ön düzlemden oluşmaktadır.
RESİM:63![]()
19. yy ait olan resim İzmit Sırrı Paşa konağındadır.Reim bir deniz manzarasını
konu edilmiştir.Deniz arka arkaya gelen dağların arasından uzaklara akıp
gitmektedir.Bu arka arkaya gelen resim düzlemlerini birbirine bağlamakta veresme çok
uzaklara kadar gidebilen geniş bir makan kazandırmaktadır.Bu kompozisyon resime çok
güzel bir derinlik kazandırmaktadır.Bu derinlik etkisine arka arkaya dizilmiş
kayıklarda yardımcı olmaktadır.Ön mekanda sağlı sollu ağaçlar yer
almaktadır.Ağaçlarda yeşilin değişik tonları kullanılmıştır bu hacim etkisi
yaratmıştır.
RESİM:64![]()
19. yy sonlarına ait bir resimdir.Safronboluda Hacı Memişler konağındadır.Yağlı
boya kullanılarak yapılmıştır.Gece manzarası resmedilmiştir.Resmi dolunay
aydınlatmaktadır.Kasvetli ve sıkıntılı bir duygu hakimdir.Önde taş
yığınları,ilerde bir kayık,sağda gerçege göre büyük bir liman
bulunmaktadır.Hemen arkasında büyük bir ağaç yer almaktadır. daire şeklinde bir
çerçeveyle sınırlandırılmış olan resmin etrafını rokoko ve barok tarzda bitki
motifleri süslemektedir.
RESİM:65![]()
II.Abdulhamit dönemi resimlerindendir.İstanbul-Yıldız Sarayı Set Köşkünde
bulunmaktadır. Çok güzel mavi tonlarıonda yapılmış bulutlu,dolunaylı bir gece
resmidir.Öndeki kıyı,ağaçlar,kıyıdaki kayalıklar ve içinde kırmızı ışığın
yandığı ev koyu-orta lekelerle son derece başarılı bir şekilde plastik değer
kazanmıştır.Batı tarzında yapılmış gerçekçi bir resimdir.Resim ayışığı ile
aydınlatılmıştır.
(*) Başlangıçtan Buğüne Çağdaş Türk Resim Sanatı Tarihi -
Nurulah Berk Adnan Turani
Cilt I Sayfa 49-79